Trao đổi về Giá trị sống - MẸ VÀ NHỮNG ĐIỀU MUỐN NÓI
Tiếng Việt

Khoa Tiếng Anh Cử nhân

Trao đổi về Giá trị sống - MẸ VÀ NHỮNG ĐIỀU MUỐN NÓI

14:48 - 07-03-2017


Nghĩ về một triêt lý sống

Ngày bé thơ, tôi đọc ê a “ Gia huấn ca” trong sách Quốc Văn Giáo Khoa Thư của tác giả Trần  Trọng Kim một cách ý thức rằng, lớn lên sẽ làm được cái gì đấy những lời  cổ nhân dạy Bà tôi  hát ru rằng ‘ Con ơi, muốn  nên thân người/ Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha…’.Nội tôi bảo ‘ Phải học ăn, học nói ; học gói, học mở’ hãy dựng vợ gả chồng. Bố tôi, ‘ Mai này con phải trở thành hiền nhân, quân tử !’  Tôi tự nhủ, tôi nhớ tôi học, tôi chăm tôi học điều hay lẽ phải và tôi ra sức tìm kiếm cái cốt lõi nhân bản đó, thánh thiện đó giữa dân gian này! Càng đi, càng tìm, càng mất. Phải thế ru, những lời kinh kệ đó có lẽ chỉ có sức lan tỏa ở nền giáo dục Không học, Nho học!

 Do những biến cổ lịch sử, những nét thuần phong, mỹ tục, những cốt cách nho nhã, ôn hòa, nhịn nhường, chia sẻ , bao dung và nhân ái… cũng mờ dần với những chao đảo của nền kinh tế thị trường và sức cám dỗ của ‘ kim tiền’. Những giá trị nhân văn bị mai một và sói mòn,  bởi  có ‘ ba trăm lạng việc này mới xong!’  Chuyện dương thế ngày nay nào cổ nhân ta tri niệm được thế hệ mai hậu đang làm gì?! Trải nghiệm  dạy tôi một điều trong vạn điều đã học là ‘ Khôn sống, mống chết!’ Nhân sinh đó và nhãn quan đó nhiều khi tôi chưa hành đạo được nên cuộc đời nổi trôi …, cái chân lý  ‘ bản thiện ‘ mà mình tôn thờ như  ngày càng thiếu vắng  trong muôn mặt đời thường giữa phồn hoa độ thị.

 Thế là, kỹ năng sinh tồn của con người  ngày một thoái hóa. Quanh tôi, nhiều người thành đạt, hoàn thành công việc xuất sắc và mở rộng cơ hội thăng tiến. Tôi nghiệm, ngoài  cái ‘ chân , thiện, mỹ’, con người cần kỹ năng giao tiếp tốt, từ lời ăn tiếng nói, từ văn hóa ứng xử ngày thường, sống chậm rãi để mà từ tốn, nhỏ nhẹ mà đằm thắm, xã giáo mà chân tình ! Phong thái ấy, cốt cách ấy là nền tảng  của sự khác biệt- Con người có học vấn. Vâng! Như một  trải nghiệm. ‘ Liệu lời mà nói cho vừa lòng nhau!’ Carnegies, một học giả Hoa Kỳ đã nói rất đúng là ‘ Make a word Big,  Make a life Great!’  Và như thế, như đồng bằng đỏ ngậm phù sa, từng ngày , con  người nuôi dưỡng giá trị  sống của mình. Hơn đâu hết, môi trường giáo dục đại học là bến đỗ của những con tầu sắp ra biển lớn, hơn đâu hết các thầy cần ý thức dạy lễ trước dạy văn.

Tự tin Ra biển lớn

Ngày bé, mẹ tôi  bắt tôi làm việc nhà. Mẹ bảo,’ Bé không vin, cả gãy cành!’ Tôi học quét nhà, rửa bát, đi chợ , ẵm em; học thưa, học gửi; học gấp áo quần; học bọc sách vở; học đếm tiền hộ mẹ sau buổi chợ về; đánh giầy cho bố, lấy tiền mua quà sáng; học cầm đũa, cầm bát ; học và cơm,học gắp thức ăn; học ngồi theo hướng khi được ngồi ‘ chiếu trên’ với ông bà v.v. Đó là kỹ năng sống, rất tự nhiên và đầy thuyết phục từ chuyện dạy học làm người của mẹ. Thật đúng lời ca dao: : Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.’  Biết ăn, biết rào trước, đón sau.  Ăn quả, nhớ người trồng.  Tôi được trả công sau mỗi việc làm. Sự khích lệ ấy là luân lý lao động giúp tôi sớm nhận ra giá trị- tay làm, hàm nhai.  Đó cũng là ý niệm  học cách kiêm sống. Sự công bằng đó là bài học nhân văn , không cần trích dẫn từ nguồn.  Lớn hơn, tuổi  10, 11, tôi đã biết chuyển truyền đơn cho cán bộ Việt Minh nằm vùng trong thành phố; biết đưa hàng bình ‘ lính dõng’  về làng  quê để bơi  qua sông ra vùng tự do. Đó là bài học vượt qua hiểm nguy. Tôi tự biết làm gì để vượt hiểm. Cha dạy lòng can đảm. Mẹ thổi hồn tự tin. Tôi dám vượt qua khó khăn. Kỹ năng sống và kỹ năng giao tiếp hình thành từ buổi sơ kỳ đó. Một người thầy dạy lớn- từ  chuyện đời và việc đời.  Và cứ thế…Tôi lớn lên cùng với những điều hay, lẽ phải; lời hay ý đẹp từ giao tiếp xã hội, từ quan hệ cộng đồng, từ làng quê lên vung cao; từ đồng bằng ra biển cả; từ bán báo, đan mây tre; từ gặt lúa giúp dân; từ ‘ ba cùng ; với dân những ngày ở quân ngũ. Những trải nghiệm là một hồn thơ, một áng văn chương, một lẽ sống bất khả xâm phạm từ thực tiễn nguồn sống. Vâng, đó là những luân lý đạo làm người mà không cần đến sách vở, không cần một trích dẫn . Kỹ năng sống, không khiên cưỡng, cứ thấm đượm vào tâm khảm và xúc cảm con người. Tình mẹ thật bao la, chở che trong giông bão, mưa ngàn. Tôi thụ hưởng đạo làm người từ những việc làm đó để lớn lên biết làm người đúng nghĩa của nó.  Trong tôi, không câu ca dao nào bằng lời mẹ ru; không lời trích dẫn nào  bằng tình mẹ ấm êm, ấp ủ, dưỡng dục   đến khi trở thành  một giáo viên, một   phiên dịch viên cho lãnh đạo cấp cao  trong và ngoài nước. Vâng, tôi được thụ hưởng từ một nền giáo dục và giáo dưỡng từ cái nôi tổ ấm gia đình công nhân lao động ấm êm, yên ả , trên tất cả là Mẹ tôi.  Cám ơn mẹ đã dạy con làm một con người tử tế- biết trọng lễ; biết trả nghĩa; biết thuận theo Đất và Trời, Nhân và Nghiệp. Trên hết là tự biết tự giáo dục sinh tồn.

 Tôi là người bình thường trong vạn  người bình thường,   ngày ngày lam lũ , tận tụy gây dựng gia đình, nuôi dưỡng con cái nên người,  làm việc thiện cho người, cho  nhà chùa, cho xã hội, trước hế dạy lễ, nghĩa, nhạc cho học trò.  Một nhà giáo dục đã nói: ‘ Giáo dục làm giảm sự hướng ác và tăng cường hướng thiện.’ Tôi  lại nhớ lời nhà văn Magaret Mitchel trong tác phẩm Cuốn theo chiều gió ,  rằng: ‘ Sự lan tỏa lòng tử tế là nguồn hạnh phúc có được  từ người khác’.   Mỗi việc làm là phút giây hạnh phúc. Mỗi việc nhỏ nhưng ý nghĩa lớn là  biết  rèn chí,  dưỡng đức, tu thân,   tạo tu  nhân phẩm . Một cuộc hành trình trải nghiệm dài  60, 70 năm qua  dạy tôi : biết ăn, biết nói; biết kính trên, nhường dưới; biết sâu đậm nghĩa tình  với ân nhân; biết tâm giao với người không may mắn- nghèo; nghèo cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc giữa thời buối  ‘ kim tiền ‘ này; biết học người giầu- tư duy lơn, làm việc lớn.  Đó là cuộc hành trình đi tìm mật ngọt cho đời- cho các thế hệ học trò của tôi qua gần 50 năm đứng lớp.  Đúng như lời George Meredith: ‘ Khi chiến thắng được nỗi sợ cái chết bạn sẽ trở  thành chủ nhân của cuộc đời mình.’ Hơn đâu hết, những giá trị sống đó nhưng những dòng phù sa đậm đặc  cứ lặng thầm, yên ả bồi đắp tâm hồn  tôi.  

 Tôi nhận ra một điều  là muốn  làm được việc lớn , phải bắt đầu  từ việc nhỏ trong gia đình,  ngay từ ấu thơ .  Đúng như lới một nhà văn Nga: Lao động là trái đắng nhưng  hạnh phúc ngọt ngào! Tôi  được học và biết học  những bài học giao tiếp  và dưỡng tu giá trị từ một môi trường không mấy yên ả và an viên, nhưng tôi biết  nói điều cần và đủ  để học sinh tin, tôi dạy điều  học sinh cần,   được học sinh đồng long; tôi trò chuyện , tâm giao học sinh  lắng nghe  và tin tưởng . Lòng  tôi như một vườn  hoa lá và  ắp đay tiếng chim ; có tấm long bạn bè thơm thảo;  có những học trò giữ đạo tri ân;  có người vợ tảo tần, thật thà , mộc mạc ; có người mẹ, người cha hết lòng vì con; có những chính nhân cho lời hay, điều phải để đi đường xa .  Đúng như lời  La Fountain : ‘ Cứ xem sản phẩm biết người thầy giáo’, và “ Tích thiện tùng thiện’, lời Khổng tử.

Rõ ràng, kỹ năng giao tiếp tốt ẩn sâu trong những giá trị sống  sẽ giúp bạn hoàn thành công việc xuất sắc và mở rộng cơ hội thăng tiến. Giao tiếp tốt là cơ hội rèn luyện tư cách, phẩm hạnh vượt lên mọi trở ngại. Đó là nguồn cội để  dưỡng trí, tu thân. Đó là triết lý của Khổng học  lấy đời hành đạo và hành thiện. Đó là kỹ năng sống mà chúng ta đã bỏ qua chỉ năng điều trích cú, tầm chương, sách ông này, lời bà kia. Trẻ con nào hay biết chuyện đã qua, và người đã xưa !

 Bài học từ những Mùa Xuân

Để tạo dựng giá trị sống , con người trước hết phải học luân lý lao động, luân lý giáo dục sinh tồn , giáo dục tính chủ động và thái  độ tích cực, kiên định , biết tự trọng và lòng can đảm vượt qua hiểm nguy,  vượt qua từng đoạn đường trải nghiệm . Đi ngày đường , học sàng khôn là thế. Còn nữa, con người biết nói lên chính kiến của mình trước những bất cập, vô nhân tính; có lòng vị tha, bao dung; biết tranh đáu cho lẽ phải, sự công bằng . ‘ Niệm Phật thuận thảo ai ơi/ Bỏ đi những chuyện tranh ngôi tranh quyền’, và ‘ Niệm Phật việc ác tránh xa/Việc lành cố gắng hiện ra bề ngoài.’, lời Phật dạy. Niệm Phật hàng ngày là giao tiếp với thế giới từ tâm để tự tại, để chánh kiến- tâm tánh sang tỏ; chánh tư duy- tư tưởng trong sạch; chánh ngữ lời nói ôn hòa dịu ngọt; chánh nghiệp—lời nói, ý nghĩ và hành động đều chơn chánh…

Thấu hiểu một giáo lý, đó là tu tâm, dưỡng trí, hành đạo và đời cho thế thái, nhân tình  được an hòa. Vậy có lờì để tu thân:

1.      Hãy biêt sống cho hợp đạo và đời.

2.      Xây dựng một thói quen: tư duy tích cực và sống có động lực .

3.      Sử dụng các phương pháp hòa giải cảm xúc để sống hạn phúc và thành công.

4.      Tự trọng. Có văn hóa ứng xử- hòa nhã, khiêm nhường và mẫu mực.

5.      Có niềm tin và có ý chí vượt hiểm nguy.

6.      Chia sẻ và giúp đỡ người .

7.     Biết cách ứng xử để khiến người khác khâm phục và tôn trọng mình.

8.      Biết cách dung hòa sự khác biệt để trở nên hòa hợp hơn với đồng nghiệp.

9.      Quý trọng thời gian và tiền bạc.

10.  Xử lý sai lầm bằng thái độ tích cực, chân tình, tránh cảm giác nặng nề.

Lời bình

Lời bình thay cho lời muốn nói với bạn đọc- sinh viên than yêu của tôi, rằng, bài báo cho các em thầy phương pháp giáo dục sinh tồn, trì hoãn thỏa man, khéo léo từ chối thỏa mãn, rèn luyện luân lý lao động, luân lý thành tâm đạo và đời, rèn luyện tư duy – chánh tư duy để làm điều ích nước, lợi nhà; rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian, quản lý tri thức và gia tăng sự giao tiếp cộng đồng để chia sẻ và học hỏi, dưỡng trí – trung và hiếu.

 

                                                                                                Hà Nội, Mùa lễ hội 2017

  • tags